Menu
RSS

Opið bréf til sveitarstjórna um stöðvun á nauðungarsölum

Öllum sveitarstjórnum á landsvísu hefur verið sent svohljóðandi opið bréf auk þess sem afrit þess hafa jafnframt verið send til sambands íslenskra sveitarfélaga og landshlutasamtaka, ásamt nýskipuðum ráðherrum félagsmála, Eygló Harðardóttur, og innanríkismála, Hönnu Birnu Kristjánsdóttur:

Hagsmunasamtök heimilanna beina þeirri áskorun til sveitarfélaga á landsvísu að hefja sem fyrst aðgerðir til að stemma stigu við heimilisleysi í sveitarfélaginu, sem rekja má til skorts á aðgæslu að réttindum neytenda við nauðungarsölur og aðrar fullnustugerðir. Á aðalfundi samtakanna þann 15. maí síðastliðinn var samþykkt svohljóðandi ályktun um áskorun til sveitarstjórna:

Aðalfundur Hagsmunasamtaka heimilanna 15. maí 2013, skorar á sveitarstjórnir á landsvísu að stemma stigu við nauðungarsölum sýslumanna og öðrum fullnustugerðum gagnvart íbúum sveitarfélaga sinna, í ljósi þess vafa sem uppi er um lögmæti slíkra gerða á grundvelli fjárkrafna sem vafi leikur á um eða samningsákvæða sem að öllum líkindum eru óréttmæt og þar af leiðandi líklega ólögleg. Einkum og sér í lagi er átt við ákvæði sem kveða á um beina nauðungarsölu án undangengis dómsúrskurðar, en slíkt gengur í berhögg við reglur evrópska efnahagssvæðisins um neytendavernd sem fela í sér ótvíræða skyldu dómstóla og úrskurðaraðila að gæta sérstaklega að neytendarétti varðandi lánssamninga.

Starfsmenn sveitarfélaga eru jafnframt hvattir til þess að gæta hófs í kröfulýsingum á hendur einstaklingum og fjölskyldum vegna vangoldinna opinberra gjalda, í tengslum við nauðungarsölur að frumkvæði fjármálafyrirtækja. Loks er athygli sveitarstjórna vakin á þeim möguleika að stemma stigu við heimilisleysi í sveitarfélaginu með ákvörðun talsvert hærri fasteignagjalda fyrir íbúðarhúsnæði sem lögaðilar hafa eignast í kjölfar nauðungarsölu án undangengins dómsúrskurðar, gjaldþrots eða útburðar. Slík gjöld gætu nýst til þess að standa straum af nauðsynlegri velferðarþjónustu sem sveitarfélaginu er skylt að veita fjölskyldum sem orðið hafa heimilislausar vegna óréttmætra fjármálagjörninga.

Auk þess að beina áskorun aðalfundarins til viðtakenda vill nýkjörin stjórn Hagsmunasamtaka heimilanna vekja sérstaka athygli á því að skv. 78. gr. stjórnarskrárinnar og 1. gr sveitarstjórnarlaga skulu sveitarfélög ráða málum sínum sjálf eftir því sem lög kveða á um. Auk þess kveður 76. gr. stórnarskrárinnar á um að öllum sem þess þurfa skuli tryggður í lögum réttur til aðstoðar vegna sjúkleika, örorku, elli, atvinnuleysis, örbirgðar og sambærilegra atvika, og að börnum skuli sérstaklega tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.

Samkvæmt 7. gr. sveitarstjórnarlaga er sveitarfélögum skylt að sinna þeim verkefnum sem þeim eru falin með lögum og vinna að sameiginlegum velferðarmálum íbúanna. Þar á meðal eru lög um félagsþjónustu sveitarfélaga en í 8. tl. 2. gr. þeirra er félagsþjónusta skilgreind þannig að hún nái m.a. yfir húsnæðismál og hefur skv. 1. gr. það markmið að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa, sem skal m.a. gert með því að veita aðstoð til þess að íbúar geti búið sem lengst í heimahúsum, stundað atvinnu og lifað sem eðlilegustu lífi, og að grípa til aðgerða til að koma í veg fyrir félagsleg vandamál ásamt því að tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Samkvæmt 12 gr. skal slík aðstoð og þjónusta vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf, og er jafnframt áréttað í 46. gr. laganna að félagsmálanefndir skuli sjá til þess að veita þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru færir um það sjálfir, úrlausn í húsnæðismálum til að leysa úr bráðum vanda á meðan unnið er að varanlegri lausn. Slíkar lausnir gætu sveitarfélögin til dæmis fjármagnað með því að fullnýta heimildir laga um tekjustofna sveitarfélaga til álagningar svo hárra fasteignagjalda sem nauðsynleg væru, á hendur fjármálafyrirtækjum sem orðið hafa eigendur íbúðarhúsnæðis í kjölfar nauðungarsölu án undangengins dómsúrskurðar eða sölu á veðhafafundi eftir gjaldþrot af völdum ólögmætra lána, eða á grundvelli óréttmætra skilmála.

Rannsóknir og úttektir á vegum Hagsmunasamtaka heimilanna hafa leitt í ljós fjölmörg dæmi um vafasama skilmála sem virðist mega finna í meirihluta lánssamninga neytenda hér á landi, einnig í fasteignaveðlánum. Enn bíða úrlausnar dómstóla mál er kynnu að varða ótalinn fjölda samninga þar sem ekki koma fram skýrar eða tæmandi upplýsingar um lánskostnað sem skylt er að veita samkvæmt lögum um neytendalán. Viðurlög við vanrækslu eru auk skaðabóta að lánveitanda er þá óheimilt með öllu að innheimta þann kostnað sem ekki kemur skýrt fram í slíkum samningi, eins og var niðurstaða dóms Hæstaréttar í máli nr. 672/2012, auk þess sem samningsskilmálar um ógegnsæa og einhliða ákvörðun vaxta af hálfu lánveitanda voru dæmdir óréttmætir og ógildir.

Einnig má nefna skilmála um tengingu lánsfjárhæðar og þar með lánskostnaðar við gengi erlendra gjaldmiðla, eða svokallaða gengistryggingu sem er beinlínis óheimil samkvæmt lögum um vexti og verðtryggingu. Af gefnu tilefni virðist vera sérstök þörf á því að árétta burtséð frá yfirstandandi ágreiningi um í hvaða mynt endurreiknuð lán hafi raunverulega verið veitt, að Hæstiréttur hefur úrskurðað, til að mynda í máli nr. 464/2012, að endurútreikningur sem gerður var í kjölfar setningar laga nr. 151/2010 um breytingu á vaxtalögum, var ólögmætur þar sem skilyrði skorti fyrir beitingu 12. gr. vaxtalaga til að færa vexti á höfuðstól og reikna þannig út vaxtavexti. Af fréttatilkynningu umboðsmanns skuldara 27. maí 2011 um úttekt á endurútreikningum má ráða að í flestum tilvikum eigi það sama við og útreikningar hafi í sumum tilvikum jafnvel verið enn hærri.

Þá eru staðfest dæmi um lögaðila sem staðnir hafa verið að því að stunda innheimtu án tilskilinna starfsleyfa samkvæmt 3. gr. innheimtulaga eða 3. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Einnig hafi aðilar fullnustað kröfur með því að beiðast nauðungarsölu á heimilum neytenda án þess að neitt liggi fyrir um hverjir séu réttmætir eigendur þeirra veðréttinda sem hugsanlega mætti byggja slíka beiðni á, væri það á annað borð gert af lögmætum og þinglýstum veðkröfuhafa í slíku tilfelli.

Á félagsfundi Hagsmunasamtaka heimilanna þann 7. mars sl. var samþykkt ályktun sem var tekið undir á borgarafundi í Stapanum Reykjanesbæ þann 21. mars sl. um svohljóðandi áskorun:

Skorað er á alla sýslumenn og aðra opinbera embættismenn sem hafa slík mál með höndum, að stöðva nú þegar allar fullnustugerðir á grundvelli ólöglegra lána. Á þeim hvílir sú skylda að rannsaka ávallt gaumgæfilega lögmæti þeirra lánasamninga og annarra gagna sem lögð eru fram vegna slíkra gjörninga. Allan vafa um lögmæti ber að túlka neytendum í hag og sökum þess aðstöðumunar sem er fyrir hendi hlýtur að teljast eðlilegt að sönnunarbyrði um lögmæti krafna hvíli á þeim sem halda þeim kröfum í frammi.

Þann 14. mars 2013 kvað Evrópudómstóllinn upp dóm í máli nr. C-415/11 um rétt neytanda þegar farið er fram á nauðungarsölu húsnæðis sem jafnframt er heimili hans. Dómurinn byggir á sömu reglum og þeim sem tóku gildi hér á landi með tilskipun árið 1993 um óréttmæta skilmála í neytendasamningum og innleiddar hafa verið í hérlend samningalög, nánar tiltekið 36. gr. þeirra í stafliðum a.-d., ásamt lögum um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu sem miða að því að koma í veg fyrir beitingu óréttmætra skilmála gagnvart neytendum. Af niðurstöðu dómsins, sem er að finna í löggildri íslenskri þýðingu á vef samtakanna, má ráða að skilmálar sem heimila nauðungarsölu án undangengins úrskurðar með hliðsjón af neytendarétti séu líklega óréttmætir og þar með ólögmætir, einkum að því leyti sem þeir hindra neytendur í að fá úrlausn ágreinings um réttindi sín samkvæmt reglum um neytendavernd og óréttmæta samningsskilmála.

Svo virðist sem neytendum hér á landi virðist almennt ekki vera gefinn neinn kostur á að hreyfa andmælum við fyrirtökur sýslumannsgerða um samningsskilmála sem kunna að vera óréttmætir með hliðsjón af reglum um neytendavernd, og telja Hagsmunasamtök heimilanna því að stöðva verði framkvæmd fullnustumála með framangreindum hætti, þar til úrlausn sé fengin um réttindi hlutaðeigandi neytenda fyrir dómstólum sem séu til þess bærir að úrskurða um réttmæti þeirra skilmála sem ágreiningur stendur um.

Sveitarstjórnir eru hvattar til þess að gera allt sem í þeirra valdi stendur til að koma í veg fyrir heimilisleysi í sveitarfélögum sínum, með því að tryggja að neytendur í sveitarfélaginu hljóti þá vernd sem þeir eiga skýlausan lögvarinn rétt á að njóta.

- stjórn Hagsmunasamtaka heimilanna

Read more...

Neytendavernd og nauðungarsölur - íslensk þýðing Evrópudóms

Hagsmunasamtök heimilanna hafa látið gera löggilda íslenska þýðingu á dómi Evrópudómstólsins í máli nr. C-415/11 er varðar neytendavernd við nauðungarsölur og aðrar fullnustugerðir. Dómurinn byggist að stærstum hluta á tilskipun 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum, sem hefur verið innleidd í íslenskan rétt með reglum sem skráðar voru í undirliði 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga (samningalög) samkvæmt lögum nr. 14/1995.

Samkvæmt niðurstöðu dómsins ber að skilja tilskipun 93/13 sem svo að hún geti náð til bæði skráðra og óskráðra samningsskilmála, þar á meðal um gjaldfellingu og nauðungarsölu til fullnustu veðkröfu, einnig þegar um er að ræða lögkveðna skilmála sem ekki hefur verið samið um sérstaklega við neytanda. Jafnframt útiloki hún lagareglur sem svipta neytanda möguleika á að bera fram ástæður fyrir andmælum sem byggja á óréttmæti samningsákvæðis, við málsmeðferð fullnustu eða nauðungarsölu vegna veðkröfu á grundvelli þess. Ekki má hindra neytandann í að leita réttar síns um réttmæti þeirra samningsskilmála áður en fullnustu lýkur. Telja má hugsanlegt að þetta geti þar með átt við um skilmála á borð við þá sem eru algengir í lánssamningum hér á landi, sem eru til þess fallnir að gera kröfuhafa kleift að beiðast nauðungarsölu án undangengins dómsúrskurðar, þar sem neytendum er ekki gefinn kostur á neytendavernd við málsmeðferð beiðinnar og nauðungarsölu hjá sýslumanni.

Hagsmunasamtök heimilanna telja niðurstöður dómsins skýrar og fela það í sér að í raun sé óheimilt að ljúka fullnustugerðum, þar á meðal nauðungarsölum, í tilfellum þar sem neytandi hreyfir ágreiningi vegna samningsskilmála sem þykja óréttmætir. Samkvæmt lögum nr. 90/1991 um nauðungarsölur skal meta beiðni um nauðungarsölu með hliðsjón af því hvort uppboðsheimild sé gild, og nær það meðal annars til þess hvort fjárhæð kröfu sé rétt tilgreind á uppboðsbeiðni. Sé hún það ekki, til dæmis ef um er að ræða lánskostnað sem óheimilt er að innheimta samkvæmt lögum nr. 121/1994 um neytendalán, ber að synja slíkri beiðni, og getur það átt við um lánssamninga með ólögmæta skilmála um verðtryggingu eða þar sem lánskostnaður er ekki skýrt tilgreindur.

Eftirfarandi eru helstu niðurstöður Evrópudómstólsins í málinu nr. C-415/11:

1) Tilskipun Evrópuráðsins 93/13/EBE frá 5. apríl 1993, varðandi óréttmæt ákvæði í neytendasamningum, ber að túlka á þann hátt að hún útiloki lagareglu  aðildarríkis, eins og þeirri sem deilan stendur um í aðalmálsmeðferðinni, sem jafnframt því að hún kveður ekki á um möguleika á að bera fram ástæður fyrir andmælum, innan ramma málsmeðferðar vegna fullnustu veðkröfu, sem byggja á óréttmæti samningsákvæðis sem rétturinn til að leita fullnustunnar grundvallast á,  leyfir ekki að dómstóll sem hefur til meðferðar mál til að fá viðurkenningardóm, og sem hefur lögsögu til að meta óréttmæti þessa ákvæðis, geri varúðarráðstafanir til bráðabirgða, þar á meðal og sérstaklega til að fresta málsmeðferðinni vegna fullnustu veðkröfu, en gerð slíkra ráðstafana er nauðsynleg til að tryggja fulla skilvirkni lokaákvörðunar hans.

2) 1. málsgrein 3. gr. tilskipunar 93/13 ber að túlka þannig að hún  merki að:

     - hugtakið „umtalsvert ójafnvægi“, neytandanum til tjóns, verði að meta í ljósi greiningar á þeim lagareglum ríkisins sem eiga við þegar ekki hefur verið gert samkomulag á milli aðilanna, til þess að ákvarða hvort, og ef svo er, að hve miklu leyti samningurinn setur neytandann í óhagstæðari lagalega stöðu en þá sem gildandi löggjöf ríkisins gefur tilefni til. Jafnframt er viðeigandi í þessum tilgangi að kanna lagalegu stöðu þessa neytanda með tilliti til þeirra fjárráða sem hann hefur, til þess að, í samræmi við lagareglur ríkisins, koma í veg fyrir áframhaldandi beitingu óréttmætra ákvæða;  

     - til þess að meta hvort ójafnvægi komi upp „þrátt fyrir kröfurnar um góða trú“, skal  kanna hvort seljandinn eða veitandi þjónustu, er þeir sömdu við neytandann af sanngirni og réttsýni, gætu hafa áætlað með nokkurri vissu að hin síðarnefndi mundi samþykkja slíkt ákvæði innan ramma einstaklingsbundinna samningaumleitana.

3. málsgrein 3. gr. tilskipunar 93/13 ber að túlka þannig að hún merki að viðaukinn sem þetta ákvæði vísar til innifeli aðeins leiðbeinandi og ekki tæmandi lista yfir ákvæði sem kunna að teljast óréttmæt.

Hér má sjá dóminn í heild i löggildri íslenskri þýðingu:

Samkvæmt ákvæðum 73. gr. nauðungarsölulaga getur gerðarþoli (neytandi) lýst því yfir við fyrirtöku sýslumanns þar sem kveðin er upp ákvörðun um að nauðungarsala fari fram, að hann vilji leita úrlausnar héraðsdómara um gildi þeirrar ákvörðunar sýslumanns, og skal sýslumaður þá þegar í stað stöðva frekari aðgerðir við nauðungarsöluna að því leyti sem þær geta verið háðar umdeildri ákvörðun hans, bóka um yfirlýsinguna í gerðabók og afhenda gerðarþola svo fljótt sem unnt er staðfest eftirrit framlagðra gagna og endurrit úr gerðabók er varða ágreiningsefnið. Hagsmunasamtök heimilanna beina þeim tilmælum til sýslumanna að virða gildandi lög, reglur, alþjóðasamninga og mannréttindi. Vakin er athygli á hugsanlegri ábyrgð gagnvart gerðþolum sé brotið á stjórnarskrárvörðum eignarrétti og friðhelgi heimila þeirra, og jafnvel refsiábyrgð sem skapast getur skv. 130. gr. almennra hegningarlaga gerist handhafi opinbers úrskurðarvalds um lögskipti sekur um ranglæti við úrlausn máls eða meðferð þess.

Á nýafstöðnum aðalfundi Hagsmunasamtaka heimilanna var samþykkt sérstök ályktun um sveitarstjórnir og nauðungarsölur, þar sem sveitarfélög eru hvött til þess að stemma stigu við nauðungarsölum og heimilisleysi af völdum þeirra, og meðal annars vakin athygli á þeim möguleika að slíkt yrði fjármagnað með álagningu nógu hárra fasteignagjalda á húsnæði sem fjármálafyrirtæki hafa þannig eignast í því skyni að standa undir kostnaði vegna þess eða annars húsnæðis sem leigja þarf til að veita viðkomandi fjölskyldum húsaskjól. Minnst ein hreppsnefnd hefur nú þegar brugðist við og samþykkt samhljóða að leitað verði formlegs álits hjá lögfræðisviði Sambands íslenskra sveitarfélaga um réttaráhrif þess að sveitarfélag lýsi því yfir við embætti sýslumanns að það leggist gegn því að bjóða upp fasteignir gerðarþola í fullnustuaðgerðarmálum vegna verðtryggðra lána. Hagsmunasamtök heimilanna vonast til þess að birting íslenskrar þýðingar á dómi Evrópudómstólsins nú megi verða til þess að auðvelda leit að svörum við þeirri spurningu hvernig skýra beri íslensk lög með hliðsjón af réttaráhrifum reglna EES-svæðisins á nauðungarsölur, og hver gætu þar af leiðandi orðið áhrif þess að sitja aðgerðalaus hjá þegar sýslumenn á vegum ríkisvaldsins bjóða upp heimili íbúa sveitarfélaga án þess að neytendaverndar sé gætt. Mikilvægt er að sveitarstjórnir bregðist ekki skyldum sínum við íbúana, og eru skilaboðin í þeim efnum skýr af hálfu HH:

Ekki gera ekki neitt!

Read more...

Ályktun félagsfundar HH fimmtudaginn 7. mars 2013

Eftirfarandi ályktun var lögð fram af stjórn HH og samþykkt á félagsfundi samtakanna sem haldinn var í sal Stýrimannaskólans í gær.

Félagsfundur Hagsmunasamtaka heimilanna fimmtudagskvöldið 7. mars 2013 skorar á alla sýslumenn og aðra opinbera embættismenn sem hafa slík mál með höndum, að stöðva nú þegar allar fullnustugerðir á grundvelli ólöglegra lána. Á þeim hvílir sú skylda að rannsaka ávallt gaumgæfilega lögmæti þeirra lánasamninga og annarra gagna sem lögð eru fram vegna slíkra gjörninga. Allan vafa um lögmæti ber að túlka neytendum í hag og sökum þess aðstöðumunar sem er fyrir hendi hlýtur að teljast eðlilegt að sönnunarbyrði um lögmæti krafna hvíli á þeim sem halda þeim kröfum í frammi.

- stjórn Hagsmunasamtaka heimilanna

Read more...

Alþingi

Gagnlegar upplýsingar

Leiðbeiningar í lánamálum heimilanna