Menu
RSS

Enn einn Evrópudómur um óréttmætar nauðungarsölur

Hagsmunasamtök heimilanna hafa látið gera löggildar íslenskar þýðingar af ýmsum dómum Evrópudómstólsins sem fjalla um nánari skýringar á þeim reglum um neytendavernd og neytendalán sem gilda hér á landi vegna aðildar Íslands að EES. Þessar þýðingar hafa svo jafnframt verið birtar á vefsíðu samtakanna og er markmið þess að sem flestir geti nýtt sér þá í málaferlum vegna neytendalána. Þar á meðal eru dómar í málum C-415/11 (Aziz) og C-169/14 varðandi málsmeðferð við nauðungarsölur á grundvelli neytendalána.

Samtökin hafa nú fengið löggilda þýðingu á enn einum dómi er varðar málsmeðferð við nauðungarsölu, í sameinuðum málum C-537/12 og C‐116/13. Dómurinn ítrekar þær niðurstöður sem komist var að í fyrrnefndu máli C-415/11 og voru enn ítrekaðar í máli C-169/14, að málsmeðferð við nauðungarsölu á heimili neytanda þar sem ekki er gætt jafnræðis milli aðila og ekki hægt að byggja mótbárur á því að um óréttmæta skilmála sé að ræða, brjóti gegn Tilskipun 93/13/EBE um óréttmæta skilmála í neytendasamningum. Jafnframt veitir dómurinn leiðbeiningar um mat á því hvort skilmálar um einhliða gjaldfellingu og fullnustu án undangengins dóms séu óréttmætir, og segir að landsdómstóll eigi að framkvæma það mat í slíkum tilvikum.

Hér má skoða og sækja umrædda þýðingu dómsins:

Niðurstaða dómsins er svohljóðandi:

1. Tilskipun ráðsins 93/13/EBE frá 5. apríl 1993 um óréttmæta skilmála í neytendasamningum ber að túlka svo að hún girði fyrir löggjöf í aðildarríki, eins og þá sem um er deilt í aðalmálinu, sem leyfir ekki að dómstóll sá sem meðferð gerðar til fullnustu veðréttar í fasteign heyrir undir geti að eigin frumkvæði eða að beiðni neytanda lagt mat á það, hvort skilmáli í samningi þeim sem umkrafin skuld er risin af og er grundvöllur að réttinum til fullnustu sé óréttmætur, ellegar mælt fyrir um hliðrunarráðstafanir til bráðabirgða sem leitt geti til frestunar eða stöðvunar á fullnustugerðinni, þegar nauðsyn er á slíkri hliðrun til að tryggja fulla skilvirkni hinnar endanlegu niðurstöðu dómstóls þess er fái til meðferðar viðurkenningarmál þar sem neytandinn heldur því fram að skilmálinn sé óréttmætur.  

2. Ákvæði 1. málsgr. 3. greinar tilskipunar 93/13 og liða 1(e) og (g) ásamt lið 2(a) í viðauka hennar ber að skilja svo að þau merki að við mat á því, hvort samningsskilmáli sem varðar flýtingu á endurgreiðslu fasteignaveðláns eins og um ræðir í aðalmálinu sé óréttmætur, geti eftirfarandi haft úrslitaþýðingu:

- hvort réttur seljanda eða veitanda til að segja samningi upp einhliða sé háður því að vanefnd verði af hálfu neytanda á skuldbindingu sem hafi grundvallarþýðingu í samningssambandi því sem um er að ræða,

- hvort þessi réttur sé áskilinn í tilvikum þar sem vanefnd þessi sé nægilega alvarleg í ljósi gildistíma samningsins og fjárhæðar lánsins til neytanda,  

- hvort þessi réttur feli í sér frávik frá þeim reglum sem við myndu eiga ef ekki væri um atriðið samið milli aðila, þannig að erfiðara verði fyrir neytandann, miðað við þau réttarúrræði sem honum eru tiltæk, að leita til dómstóla og neyta réttar síns til varnar, og

- hvort reglur landslaga veiti kost á viðeigandi og skilvirkum úrræðum er geri neytandanum, sem háður sé slíkum samningsskilmála, kleift að ráða bót á áhrifum hinnar einhliða uppsagnar lánssamningsins.

Það er landsdómstólsins að framkvæma þetta mat með hliðsjón af öllum atvikum hins tiltekna máls sem fyrir honum liggur.

Þessar niðurstöður dómsins styðja enn frekar þær niðurstöður sem komist var að í greinargerð Hagsmunasamtaka heimilanna um fullnustur neytendalána án undangengins dómsúrskurðar sem var birt í nóvember 2013. Greinargerðin var uppfærð í september síðastliðnum og send Alþingi sem fylgiskjal með umsögn samtakanna við frumvarp til laga um tímabundna frestun á nauðungarsölum sem nú eru í gildi, en greinargerðina má einnig sjá hér fyrir neðan.

Read more...

Alvarleg afbrot kunna að hafa verið framin af sýslumanni

Hagsmunasamtök heimilanna taka undir ummæli Snorra Magnússonar, formanns Landssambands lögreglumanna, í morgunþætti Útvarps Sögu síðastliðinn föstudag. Snorri sagði þá að sér hefði verið brugðið eftir að hafa skoðað gögn frá tveimur aðilum og myndbandsupptöku annars þeirra af nauðungaruppboði á húsnæði hans hjá Sýslumanninum í Reykjavík. Gögnin gæfu vísbendingar um að málsmeðferð við nauðungarsölur þessar hefði verið með þeim hætti að um talsvert alvarleg lögbrot gæti verið að ræða af hálfu opinberra aðila, og ef það sem hann hefði séð væri ekki tilefni til lögreglurannsóknar þá vissi hann í raun og veru ekki hvað væri tilefni til lögreglurannsóknar.

Þessi ummæli vöktu talsverð viðbrögð, meðal annars þau að Sýslumaðurinn í Reykjavík sendi frá sér yfirlýsingu síðar sama dag þar sem ummælunum var vísað á bug. Yfirlýsing sýslumannsins er afar þversagnakennd svo vægt sé til orða tekið, og er þar meðal annars reynt að nota það sem rök að Snorri hafi tekið fram að hann hafi ekki rannsakað málið formlega. Að sjálfsögðu hefur formleg lögreglurannsókn ekki farið fram þar sem málið er nýtilkomið, og eru ummæli Snorra fullkomlega eðlileg þar sem hann er eingöngu að lýsa því viðhorfi að hann telji að slík rannsókn þurfi að hefjast. Eins og kom fram í umræddu viðtali hafði hann einmitt kynnt sér málið rækilega, og er því enginn fótur fyrir aðdróttunum sem koma fram í yfirlýsingu sýslumannsins um að það hafi hann ekki gert.

Sýslumaður heldur því einnig fram að ekki verði séð að Snorri hafi kynnt sér lög og reglur sem gilda um meðferð nauðungarsölumála, né greint frá því í hverju möguleg brot séu fólgin. Þessi ummæli í garð Snorra um að hann hafi kynnt sér mál og dregið af því ályktanir, án þess að kynna sér þau lög sem eiga við, eru bersýnilega út í hött og allt að því fjarstæðukennd. Ekki síst í ljósi þess að umrædd gögn koma frá landskunnum baráttumanni gegn óréttmætum nauðungarsölum, Sturlu Jónssyni. Sturla er þekktur fyrir það meðal annars að ganga um með útprentað eintak af lögum um nauðungarsölu næstum hvert sem hann fer, og eru því engar líkur á öðru en að Snorri hafi á þessum fundum fengið kynningu á þeim lögum og öðrum lögum sem eiga við um slík mál.

Fulltrúar á vegum Hagsmunasamtaka heimilanna hafa frá miðju ári 2010 gert ítarlegar rannsóknir á málsmeðferð við nauðungarsölur og fullnustugerðir hér á landi með hliðsjón af lögum á sviði neytendaréttar og þjóðréttarskuldbindingum Íslands. Niðurstöðum þeirra rannsókna hafa samtökin komið á framfæri með greinargerð um fullnustur án undangengins dóms. Í meginatriðum eru þær á þá leið að sú málsmeðferð brjóti í bága við reglur um neytendavernd sem eiga að gilda hér á landi vegna EES-samningsins, auk þess að ganga í berhögg við Mannréttindasáttmála Evrópu og ákvæði stjórnarskrárinnar um réttláta málsmeðferð. Hafi slíkt brot af hálfu embættismanns í för með sér velferðarmissi fyrir brotaþola getur það jafnframt verið refsivert með 2-16 ára fangelsisvist samkvæmt 2. mgr. 130. gr. almennra hegningarlaga ef sök sannast.

Fulltrúar samtakanna hafa líka kynnt sér gögn Sturlu Jónssonar, þau sem ummælin vísa til, og hafa komist að nákvæmlega sömu niðurstöðu og Snorri. Það er að segja að gögnin gefi sterkar vísbendingar um að alvarleg lögbrot kunni að hafa verið framin af fulltrúa sýslumanns við fyrirtöku og málsmeðferð í viðkomandi nauðungarsölumáli.

Nauðsynlegt er að stemma stigu við því óréttlæti og mannréttindabrotum sem eiga sér iðulega stað á skrifstofum sýslumanna og heimilum landsmanna þegar þar eru framkvæmd nauðungaruppboð. Þolendur slíkra brota eiga rétt á skaðabótum vegna þeirra, og hætta er á því að næstu misseri muni flóðbylgja slíkra skaðabótamála dynja á dómskerfinu verði ekkert að gert.

Jafnframt er samtökunum kunnugt um dæmi þess að slík brot hafa verið kærð til Alþjóða glæpadómstólsins, enda er mjög alvarlegt þegar þeir opinberu embættismenn sem eiga að standa vörð um réttindi fólks gera sér far um að brjóta gegn þeim. Að minnsta kosti eitt slíkt tilvik hefur nú þegar verið tekið til athugunar dómstólsins, sem metur hvort það skuli hljóta formlega meðferð.

Ráðamenn þjóðarinnar stæra sig gjarnan af því við hátíðleg tilefni að Ísland sé meðal fremstu landa heims á sviði mannréttinda og að hér sé til staðar öflugt réttarríki. Það skýtur því skökku við að hér skuli vera framin mannréttindabrot nánast daglega og það af opinberum embættismönnum. Hagsmunasamtök heimilanna hvetja stjórnvöld til að standa við stóru orðin og sýna það í verki að þeim sé alvara með slíkum yfirlýsingum, en þær séu ekki aðeins ætlaðar sem skrautfjaðrir.

Read more...

Lög um frestun nauðungarsalna

Alþingi samþykkti síðdegis í gær frumvarp innanríkisráðherra um frestun nauðungarsölu, og voru lög samkvæmt frumvarpinu birt á vef Stjórnartíðinda í gærkvöldi. Frá og með deginum í dag geta einstaklingar sem eiga yfir höfði sér nauðungarsölu á heimili sínu, óskað eftir frestun sölu fram yfir 1. mars 2015.

Skilyrði fyrir beiðni um frestun nauðungarsölu eru tvíþætt. Annars vegar að um sé að ræða íbúðarhúsnæði sem er lögheimili gerðarþola. Hinsvegar að gerðarþoli hafi sótt um leiðréttingu samkvæmt lögum um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Staðfestingu slíkrar umsóknar má nálgast í rafskjali á þjónstuvef leiðréttingarinnar hjá Ríkisskattstjóra.

Rétt er benda á að í þeim tilvikum sem uppboði er lokið en samþykkisfrestur tilboða ekki liðinn, er einnig hægt að fresta frekari aðgerðum fram yfir 1. mars 2015, en aðeins að fengu samþykki gerðarbeiðenda og hæstbjóðanda.

Lögin sem um ræðir setja tímabundið bráðabirgðaákvæði við lög nr. 90/1991 um nauðungarsölu, sem er svohljóðandi:

Nú er leitað nauðungarsölu á grundvelli 6. gr. á fasteign þar sem gerðarþoli heldur heimili og hefur skráð lögheimili og um er að ræða húsnæði sem ætlað er til búsetu samkvæmt ákvörðun skipulags- og byggingaryfirvalda og ber þá sýslumanni að verða við ósk gerðarþola sem sótt hefur um leiðréttingu fasteignaveðlána samkvæmt lögum um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána um að fresta fram yfir 1. mars 2015 töku ákvörðunar um framhald uppboðs eða ráðstöfun eignar á almennum markaði. Hafi þegar verið ákveðin ráðstöfun slíkrar fasteignar til fullnustu kröfu skv. 6. gr. við framhald uppboðs eða á almennum markaði en uppboði hefur ekki verið lokið eða boð á almennum markaði samþykkt skal sýslumaður að fullnægðum sömu skilyrðum verða við ósk gerðarþola um að fresta þeim aðgerðum fram yfir 1. mars 2015. Hafi uppboði lokið en sá tími sem hæstbjóðandi er bundinn við boð sitt er ekki liðinn er sýslumanni heimilt að beiðni gerðarþola og að fengnu samþykki gerðarbeiðenda og hæstbjóðanda að fresta frekari vinnslu málsins fram yfir 1. mars 2015.
Read more...

Alþingi

Gagnlegar upplýsingar

Leiðbeiningar í lánamálum heimilanna