Tíminn er afstæður, veruleikinn er afstæður. Fátt virðist þó vera afstæðara í huga okkar en verðmæti. Banki sem var hundruða milljarða virði fyrir ári síðan er færður niður í núll virði á einni nóttu með pennastriki. Fasteignin mín hefur lækkað í markaðsvirði um 35% á einu ári og í raunvirði t.d. í Evrum talið um 75%. Það er sama hversu mikið við berjum hausnum við steininn, á endanum ráðast verðmæti af framboði og eftirspurn. Þetta á við um alla hluti sem eru falir. Hús, neysluvörur, vinnutíma, gjaldmiðla, skuldabréf.... nema í draumalandinu. Í draumalandinu er lenska að snúa lögmálum á hvolf með handafli. Hitaveitan hækkaði verðskrána vegna minnkandi eftirspurnar. Bara í draumalandinu... og aldrei aldrei aldrei í þágu almennings. Það býr hér heill her af liði að passa upp á það.
Geislavirk ólögleg "gengistryggð" undirmálslán eru innheimt fullu verði með fulltingi ríkisins. Hefðu þau verið seld á markaði eins og lög gera ráð fyrir í uppgjöri þrotabúa hefði ekki nokkur maður viljað snerta þau enda eitrandi við snertingu. Einkavæddu bankarnir voru kapítalískar stofnanir í orði kveðnu, kepptu á frjálsum markaði. Svo kom á daginn að þetta voru allt pilsfaldakapítalískar svikamillur. Þær eru nú komnar alla leið undir pilsið. Kannski ríkisvaldið sé skoskur karlmaður því fjármálaelítan virðist hafa hreðjatak á valdhöfum. Vinstri, hægri, fram og aftur, allt sama tó-pakkið. Þetta sést vel á þeim úrræðum sem núverandi stjórnarflokkar bjóða upp á. Þau eru að mestu komin frá fjármálageiranum og 100% í hans þágu.
Og þó? Fjármálakerfið er að vakna upp við vondan draum. Greiðsluvilji fer þverrandi. Heimilin og atvinnulífið láta ekki bjóða sér þá endemis dellu sem þeim er rétt. Bara af því einhver réttir manni tómt tað er ekki þar með sagt að maður verði að taka við því er það?
Um verðtrygginguna vil ég spyrja. Ef rafmangsmælirinn mælir rangt og annað hvort húseigandann eða rafmagnsveituna svo mikið sem grunar það, hvað er réttast að gera? Skipta um mæli? Er veðtryggingarmælirinn að mæla verðmæti eða eitthvað annað? Ef mjólkurlíterinn er reiknaður með sama hætti og höfuðstólar lána síðustu 20 ár mundi hann víst kosta yfir 300 krónur núna.
Samkvæmt skýrslu Ásgeirs Daníelssonar fyrir Seðlabanka Íslands er fylgni milli verðbólgu og verðtryggingar. Fyrir þeim sem taka verðákvarðanir í atvinnulífinu er jákvæð víxlverkun verðbólgu og verðtryggingar augljós. Látið ekki orðið "jákvæð" blekkja ykkur. Ég vil nú leyfa ykkur að heyra hvernig jákvæð víxlverkun hljómar. (hljóðnemi borinn að hátalara) Þetta er það sem við lifum við með verðtryggingunni. Vont en það venst.
Við höfum skrifað upp á lánasamninga þar sem við tökum 200% ábyrgð á hripleku fjármálakerfi. Við ábyrgjumst að lánveitandinn beri engan skaða nánast sama hvað á gengur. Hann hefur rétt til að taka af okkur það sem við lögðum fram sem andlag í viðskiptunum auk alls annars sem hann kemur höndum yfir langt fram í tímann. Viðkomandi lánveitandi er ekki jafningi okkar. Hann er risa risa stór í samanburði við okkur sjálf og fjölskyldur okkar. Í ljósi þess sem gerst hefur, getum við þá treyst þessum stofnunum? Þurfum við kannski einhvern í okkar liði sem er jafn stór eða stærri? Við eigum okkar talsmann neytenda en hann stendur nú nánast einn gegn ofurefli fjármálastofnana og ríkisvalds sem sameina sig nú í einu keppnisliði. Neytendasamtökin hafa verið pipruð með hagsmunaaðilum fjármálageirans og eru fullkomlega gagnslaus til annars en að bera saman krem og klósettpappír.
Nú hefur orðið rýrnun markaðsverðmætis hússins míns og lánið sem áður var 60% af verðmiða hússins er núna um tvöfalt á við markaðsvirði þess. Bankinn sem veitti lánið átti bæði þátt í hækkun lánsins, hækkun verðmiða hússins áður en það var keypt og hruni markaðsverðs eftir að það var keypt. Á sama tíma og þetta gerist hækkar bankinn vextina á láninu. Þau verðmæti sem ég húseigandinn lagði í húsið þ.e. 40% eru af einhverjum ástæðum hunsuð í uppgjörinu. Þau má taka af mér og gott betur.
Við höfðum áætlað að einn fimmti til einn þriðji launa okkar næstu 25 árin færu í það að borga lánið en nú er mér sagt að lágmarki 70% launanna þurfi til auk tvöföldunar lánstímans. Hugsanlega styttist lánstíminn eða lengist en það er undir þessum sömu aðilum komið þ.e. ríkisvaldinu og bönkunum. Í ljósi sögunnar, hvort er líklegra að gerist? Lenging eða stytting?
Á ég að treysta þeim? Gangi ég ekki að skilmálunum verður húsið gert upptækt og allar aðrar eigur mínar og gott betur.
Nú þarf ég að velja. Get ég gengið að skilmálunum? Hvaða aðrir möguleikar eru í stöðunni? Hætta að borga? Fara á leigumarkað? Dómstólar? Verja rétt minn með valdi? Allt ofangreint? Stinga af?
Nágranni á nokkrar milljónir í sjóð í banka. Ríkið sagðist ábyrgjast hans verðmæti en ekki mín. Ekki nóg með það heldur verða mínar eigur gerðar upptækar með fulltingi ríkisins. Ef verðmæti eru afstæð, hvaða afstaða veldur þá því að mínar eigur eru falar til einganáms en ekki hans? Gerði ég eitthvað ólöglegt eða siðlaust? Eigum við ekki báðir jafnréttháan eignarétt til þess sem við höfum nurlað saman? Einn vitringurinn sagði að neytendur hefðu ekið of hratt og það mætti ekki kenna lögreglunni um hraðaksturinn þegar hún tæki þá fasta. Þessi myndlíking á einhvernvegin að réttlæta eignaupptöku á húsinu mínu. Úr hvaða afstæða sólkerfi koma svona snillingar?
Mæti ríkisvaldið við hús fólks til að reka það úr hýbýlum sínum í nafni þjóðnýtingar þætti okkur væntanlega þurfa góða ástæðu fyrir slíkum gjörningi. Þetta er það sem verið er að gera þessa dagana í reynd. Ástæðan er að fjármagna þarf bankastofnanir.
Er þetta í lagi? Má ríkisvaldið stunda eignaupptöku heimila til að fjármagna nýju kennitöluflakkandi bankana sína?
Heimilin eru ekki að biðja um ölmusu. Heimilin eru ekki að biðja um niðurfellingu allra skulda. Heimilin vilja leiðréttingu. Heimilin eiga ekki að vera botnlaus sjálftökusjóður fjármálafyrirtækja og slæmrar efnahagsstjórnar. Þau vilja að ríki og lánastofnanir taki ábyrgð á þeim skaða sem þau hafa valdið. Þið þurfið að taka til eftir ykkur áður en þið farið aftur út að leika.
Móðurskip samfélagsins er heimilin. Vélarúm og drifkraftur móðurskipsins er atvinnulífið. Flugvél sem heitir fjármálakerfið er að koma inn til lendingar. Flugmóðurskipið, heimilin hafa verið valin sem lendingarstaður. Þau ein ráða við að taka við löskuðu skrapatólinu til lendingar. Við sjáum að flaugin kemur inn þvert á rétta lendingarstefnu. Við erum að velta fyrir okkur hvernig við afstýrum árekstrinum og hingað til höfum við reynt að snúa skipinu og vekja áhöfn vélarinnar sem virðist annaðhvort meðvitundarlaus eða sjónlaus. Nú er komið að þeim tímapunkti að við þurfum að velja um hvort við leyfum árekstur eða skjótum niður þetta kamikaze loftfar. Báðir kostirnir eru slæmir, við þurfum á flugfarinu að halda, við viljum laga það. Besti kosturinn er að vekja áhöfnina og fá hana til að koma til lendingar í réttri brautarstefnu. Það er ennþá hægt. Það er ekki of seint, en tíminn er naumur, séð frá öllum tímans afstöðum.
Minni á heimasíðu Hagsmunasamtaka heimilanna. heimilin.is - skráðu þig í samtökin, stöndum saman.
Hittumst heil,
Ólafur Garðarsson
Stjórnarmeðlimur HH
