Framsaga Þorvaldar Þorvaldssonar formanns greiðsluverkfallsstjórnar HH á opnum borgarafundi HH í Iðnó 17. sept. 2009
Ágætu fundarmenn
Undanfarið ár hefur verið undarlegt að upplifa þá afneitun sem heltekur ráðamenn þjóðarinnar. Þeir virðast loka sig af og taka ákvarðanir eftir forskrift frá árinu 2007 og ekki viðurkenna að neitt hafi gerst síðan sem breytir forsendunum. Þegar bankarnir fóru í þrot fyrir ári síðan var það deginum ljósara hvert stefndi. Gengishrun og óðaverðbólga hafa skrúfað lánin upp í hæstu hæðir og vöruverð hækkar upp ú öllu valdi meða fasteignir almennings falla í verði og launin hafa ýmist lækkað eða staðið í stað. Það sér hver maður að þetta getur ekki endað nema á einn veg. Að meiri hluti þjóðarinnar verði rændur aleigunni og gerður gjaldþrota.
Þess vegna voru Hagsmunasamtök heimilanna stofnuð, til að taka á þessu máli á vettvangi samfélagsins í heild og leysa það sameiginlega frekar en hver og einn verði leiddur fram í endalausri biðröð til einstaklingsmeðferðar. En stjórnvöld neita að horfast í augu við veruleikann. Þau neita að lesa lög nr. 38 frá 2001 um vexti og verðtryggingu þar sem stendur að binding fjárskuldbindinga í íslenskum krónum við dagsgengi erlendra gjaldmiðla sé bannað. Þau treysta kannski á að þegar til kastanna kemur þori dómarar ekki að dæma eftir lögunum.
Aldrei hefur það verið augljósara en nú að tvær þjóðir búa í þessu landi. Á meðan ráðherrarnir segja í kór að þeir verði að borga sem mögulega geta, stígur Bjarni Ármannsson fram og segir að það væri “óábyrg meðferð fjármuna” ef hann borgaði sínar skuldir, sem hann getur þó auðveldlega. Og ekki hafa ráðherrarnir gert athugasemd við það.
En hvað eru stjórnvöld að gera í þessum málum? Því er haldið fram að mikið sé að gert. En í aðalatriðum er það aðeins tvennt. Annars vegar er greiðslujöfnun sem felur það í sér að lánstíminn er lengdur til að takmarka greiðslubyrðina. Þetta getur leitt til þess að lánstími lengist upp í 70 ár og skuldari hefur sjaldnast möguleika á að komast upp í núllið en endurgreiðslan margfaldast. Spyrja má hvers vegna nokkur ætti að borga áfram inn í slíka hít. Hitt úrræðið er greiðsluaðlögun sem virðist geta verið verra en gjaldþrot. Þeir sem fara í greiðsluaðlögun eru í raun sviptir fjárræði og stimplaðir opinberlega. Þeim er naumt skammtað til framfærslu í 5 ár og enginn veit hvað tekur við að þeim tíma liðnum. Bæði þessi úrræði eru afarkostir, niðurlægjandi og ekki til þess að draga úr vandanum.
Það stefnir í að um næstu áramót hafi næstum þriðjungur þjóðarinnar neikvæða eiginfjárstöðu og á næsta ári gæti það nálgast helming. Þegar hálf þjóðin er komin í greiðsluaðlögun og fær skammtað 70.000 á mánuði til að lifa af, hvernig á hún þá að standa undir Icesave-skuldunum og öðrum ríkisskuldum sem halda áfram að aukast. Og hvernig á þjóðin þá að sjá einhverja ástæðu til aðhalda áfram að vinna? Hvernig á þá að verja velferðarkerfið og auðlindir þjóðarinnar? Verður það þá allt sett á brunaútsölu einn daginn til að eiga fyrir næstu afborgun eða endurfjármögnun?
Í gærkvöldi var fróðleg mynd í sjónvarpinu um játningar John Perkins sem starfaði sem efnahagsböðull við að grafa undan efnahag smáþjóða í þágu alþjóðlegra auðhringa. Þar lýsti hann starfsháttum Alþjóða gjaldeyrissjóðsins og skyldra stofnana. Sendimenn komu til nýrra valdhafa með dollara í annarri hendi en hlaðna byssu í hinni. Við hljótum að spyrja okkur hvort íslenskir ráðherrar taki ákvarðanir með byssuhlaup við gagnaugað eða hvort þeir trúi því sjálfir að þeir séu að vinna að heill þjóðarinnar. Það trúa því allavega ekki margir aðrir og ljóst er að þessi ríkisstjórn hefur valdið hrikalegum vonbrigðum. Enda var henni ætlað að gera breytingar á samfélaginu. Hún heldur hins vegar áfram að bjarga fjármagnseigendum með botnlausum útgjöldum en segir að engir peningar séu til til að rétta hlut almennings.
Greiðsluverkfall er því þrautalending skuldugs almennings til að knýja á um sínar kröfur. Með greiðsluverkfalli hvetjum við almenning til að borga ekki af lánum frá 1. til 15. október, taka út innstæður sínar úr ríkisbönkunum og takmarka viðskipti sín og veltu í þeim eftir megni. Hér erum við að yfirfæra hið klassíska verkfallsvopn í takt við tímann enda er glíman við skuldir heimilanna orðin að stærsta kjaramáli stórs hluta þjóðarinnar. Reynslan mun svo skera úr um hvort boðað verður annað greiðsluverkfall og til hve langs tíma. Þá má segja að viðbrögð andstæðinganna séu einnig klassísk. Þar á meðal eru lítt duldar hótanir, hræðsluáróður og fleira. Ef við förum meira en hálfa öld aftur í tímann þá finnum við svipuð ummæli um verkföll og starfsemi verkalýðshreyfingarinnar. Samt náðu mörg þessara verkafalla fram kröfum verkafólks og hreyfing þess varð viðurkenndur samningsaðili og knúði fram margvíslegar félagslegar umbætur sem nú liggja undir niðurskurðarhnífnum.
En höfum við þá sem samfélag ekkert komist áfram í hálfa öld? Það er von að spurt sé. Flestir héldu til skamms tíma að íslenskt samfélag væri komið til bjargálna. Svo stöndum við allt í einu frammi fyrir því að lífskjörum okkar er kippt marga áratugi aftur í tímann og inn í vítahring sem að óbreyttu mun gera meirihluta þjóðarinnar að þrælum innlendra og erlendra fjármagnseigenda. Enda getur víst enginn mannlegur máttur gripið fram í fyrir markaðnum. Fæstir tala reyndar lengur um frjálsan markað.
Kröfur Hagsmunasamtaka heimilanna eru skýrar og raunsæjar. En að hundsa þær er hins vegar óraunsætt þegar til lengdar lætur því að meirihluti þjóðarinnar mun aldrei sætta sig að verða skuldaþrælar. Samstaðan mun færa okkur sigur. Það hefur sagan margsannað.
