"Tilmæli" Hagsmunasamtaka heimilanna til lántaka vegna dóma Hæstaréttar um ólögmæti gengistryggingar
Í dómum Hæstaréttar í málum nr. 92/2010 og 153/2010 er skýrt kveðið á um að óheimilt sé að tengja lánasamninga í íslensku krónum við dagsgengi erlendra gjaldmiðla. Hagsmunasamtök heimilanna ásamt þorra löglærðra manna telja skýrt kveðið á um í dómunum, að lánasamningar þessir skulu standa óbreyttir að öðru leyti, þar með talin vaxtakjör og lánstími. Lánveitanda ber auk þess að endurgreiða lántaka það sem ofgreitt hefur verið.
Seðlabanki Íslands og Fjármálaeftirlit hafa gefið út tilmæli til fjármálafyrirtækja um að nota skuli vexti Seðlabankans í stað samningsbundinna vaxta. Hagsmunasamtök heimilanna telja þau tilmæli stangast á við lög nr. 38/2001 um vexti og verðbætur, 36. gr. laga nr. 7/1936, samningalaga, og neytendaverndartilskipun Evrópusambandsins 93/13/EBE, auk mögulega fleiri laga og hugsanlega stjórnarskrá Íslands. Tilmælin eru því að mati samtakanna hvatning til lögbrota. Einnig eru tilmælin gróf íhlutun í dóma Hæstaréttar og færa má rök fyrir því að með þessu hafi Seðlabanki og FME tekið sér dómsvald, framkvæmdarvald og löggjafarvald. Benda má á að almennt eru tilmæli FME (svo kölluð leiðbeinandi tilmæli) skuldbindandi fyrir eftirlitsskylda aðila og því líklegt að öll fjármálafyrirtæki styðjist við atriði tilmælanna.
Af þessu tilefni vilja Hagsmunasamtök heimilanna gefa eftirfarandi “tilmæli” til lántaka. Lántökum er í sjálfsvald sett hvort þeir fylgja þessum tilmælum, en það er mat samtakanna að tilmælin séu í samræmi við dóma Hæstaréttar, þar sem það á við, og framangreind lög og tilskipun.
1. Tilmælin taka til:
a. Allra lánasamninga/fjármögnunarleigusamninga með höfuðstól í íslenskum krónum og gengisviðmið í samningsákvæðum;
b. Allra lánasamninga/fjármögnunarleigusamninga þar sem sótt var um upphæð í íslenskum krónum með gengisviðmiði, þó svo að höfuðstóll hafi verið tilgreindur í erlendum gjaldeyri, þar sem ljóst er að lántaki hafi ekki haft neitt með það að segja hvernig lánið var sett upp.
2. Lántakar skulu ekki greiða greiðsluseðla eða innheimtukröfur fjármálafyrirtækja sem bera hærri vexti en koma fram í lánasamningi. Höfuðstólsafborgun skal auk þess miða við greiðslu, eins og lánið hafi aldrei verið gengistryggt nema fylgt sé tilmælum talsmanns neytenda og útfærsluviðmiðum HH um hámarksafborgun með vöxtum kr. 5.500/mán á milljón fyrir langtímalán (íbúðalán) og kr. 15.000/mán á milljón fyrir styttri lán (bílalán).
3. Í staðinn skulu lántakar gera eitt af eftirfarandi:
a. Greiða eingöngu í samræmi við upprunalega greiðsluáætlun með vöxtum og vaxtaálagi tilgreindum í lánasamningi, að því gefnu að vaxtaálagi hafi ekki verið vikið til hliðar af Neytendastofu, enda sé höfuðstólsafborgunin ekki gengistryggð og besti mögulegi réttur lántaka virtur í hvívetna.
b. Leggja andvirði greiðslunnar inn á bundinn reikning og láta lánveitanda vita af þeirri aðgerð með skriflegum hætti. Samtökin telja ekki þörf á að nota deponeringu.
c. Ekki greiða neitt, en láta lánveitanda vita hvers vegna ekki er greitt, þ.e. að lántaki viðurkenni ekki greiðslukröfuna eins og hún var send honum, t.d. vegna þess að vextir séu rangir, afborgunin rangt reiknuð eða að lántaki telur sig þegar búinn að greiða lánið að fullu.
4. Lántakar tilkynni lánveitanda allar aðgerðir sínar með skriflegum hætti. Best er að gera það með því að fara á starfsstöð lánveitanda með tvö eintök bréfs þar sem lýst er viðbrögðum lántaka. Afhendið bréfið starfsmanni sem hefur til þess forræði og látið viðkomandi stimpla og kvitta fyrir móttöku á bæði eintökin. Haldið öðru eintakinu. Gætið þess að nafn viðkomandi og staða komi greinilega fram á ykkar eintaki. Tilgangurinn með þessu er að tryggja rekjanleika aðgerða og að lánveitandinn geti ekki síðar neitað því að hafa móttekið bréfið.
Nota má eftirfarandi fyrirmynd af bréfinu:
<Nafn lánveitanda>
<Heimilisfang>
<Staður>
<Staður og dagsetning>
Undirrituð/aður _________________ kt. ___________, greiðandi láns nr. _________ mótmæli þeirri kröfu sem kemur fram á heimsendum greiðsluseðli/kröfu í heimabanka. Tel ég kröfuna ekki vera í samræmi við dóma Hæstaréttar nr. 92/2010 og 153/2010. Hef ég því ákveðið að:
__ Greiða eingöngu í samræmi við upprunalega greiðsluáætlun og þá vexti sem samningurinn tilgreinir að því gefnu að besti mögulegi réttur lántaka sé virtur í hvívetna.
__ Leggja til hliðar fyrir greiðslu samkvæmt greiðsluáætlun inn á reikning nr. ____-__-_______ hjá <nafn innlánsstofnunar> (reikningurinn er á kennitölu lántaka).
__ Ekki greiða neitt, enda tel ég mig ekki geta reiknað út hve mikið ég á að greiða út frá fyrirliggjandi gögnum.
__ Ekki greiða neitt, enda tel ég mig vera búin(n) nú þegar að greiða hærri upphæð en nemur heildargreiðslu samkvæmt greiðsluáætlun.
Vil ég hér með tilkynna fyrirtækinu þessa ákvörðun mína og jafnframt gefa því kost á að leiðrétta útreikning sinn á kröfunni, sem ég kýs að bregðast við með ofan greindum hætti, eða koma með andmæli við ákvörðun minni.
Berist mér ekki skriflegt svar frá fyrirtækinu innan 20 daga, þá lít ég svo á að fyrirtækið hafi fallist á málsmeðferð mína og mun ég hér eftir nota hana vegna þessa láns.
Virðingarfyllst, Bréf móttekið (nafn starfsmanns lánastofnunar)
<Undirskrift>
<Nafn>
<Heimilisfang>
Lántaki noti einn af liðunum fjórum í bréf sitt eða merki með x fyrir framan þann lið sem við á.
5. Hagsmunasamtök heimilanna beina því til lántaka að halda þessari aðferð, þ.e. sem lýst er í lið 4, þar til eitt af eftirfarandi gerist:
a. niðurstaða fæst í fordæmisgefandi dómsmáli sem fjármálastofnun höfðar til að útkljá ágreining um innheimtu/uppgjörs lánanna;
b. samkomulag hefur tekist um almenna lausn á innheimtu/uppgjöri lánanna;
c. gerðardómur hefur fallið um úrlausn ágreinings,
d. samkomulag hefur tekist milli lántaka (eins eða fleiri) og fjármálafyrirtækis um innheimtu/uppgjör láns/lánanna.
6. Lántakar hugi að skaða eða tjóni, sem þeir hafa orðið fyrir og þeir telja að rekja megi til hinnar ólöglegu gengistryggingar. Atriði sem kynna að hafa valdið skaða eða tjóni geta t.d. verið en eru ekki takmörkuð við: dráttarvextir, vanskilagjöld, vörslusvipting, nauðungarsala, fjárnám, tapaðar vinnustundir sem farið hafa í að standa á rétti sínum, viðbótarlántaka og kostnaður af slíkum lánum m.a. yfirdráttarvextir, heilsutjón, hækkun byggingarkostnaðar, sölutregða m.a. vegna of hárrar skuldsetningar, ferðakostnaður til að hitta talsmenn fjármálafyrirtækja, lögfræðikostnaður, o.s.frv.
Þó svo að lántaki hyggi ekki í bráð að sækja skaðabætur vegna þessa, þá er aldrei að vita hvenær slíkar upplýsingar koma að notum.
7. Loks vilja Hagsmunasamtök heimilanna hvetja lántaka til að halda vel utan um öll samskipti sín við lánveitendur og opinbera aðila vegna lána sinna eða greiðsluvanda sem upp hefur komið. Tilgangurinn er rekjanleiki aðgerða sem hægt væri að nota fyrir dómi eða í samningum við lánveitendur.
Stjórn Hagsmunasamtaka heimilanna
5. júlí 2010
Í fyrsta lagi að þá er það helber lygi að þetta lendi á ríkissjóði. Bankarnir hafa 600 milljarða svigrúm til að afskrifa lán á heimilin ein og sér. Þeir hafa svo 2800 milljarða svigrúm til að afskrifa á fyrirtæki. Þetta gefur þeim svigrúm til að fella gengislánin niður í heild sinni og eiga samt afgang en það er engin þörf á því reyndar. Heildar útlán bankanna voru upp undir 15 þúsund milljarðar. Þó þessi lánasöfn séu ekki í höndum nýju bankanna að þá eru þessar skuldir heimilanna eins og krækiber í helvíti í stóru myndinni.
Ástæðurnar fyrir þessari stífni og hótunum um málsóknir á hendur ríkinu eru þær að AGS er innheimtustofnun fyrst og fremst. Þeir reyna alltaf að hámarka afkomu stóru alþjóðlegu kröfuhafanna. Þeir eru einnig í einhverskonar makró uppeldishlutverki á lántökum um allan heim. "Borgið eða hafið verra af".
Menn höfðu tækifæri til að setja þetta allt saman í einn farveg fyrir alla lánþega fyrir rúmu ári síðan. HH bauð fram sáttahönd en það var hrækt á hana. Lántakar gengistryggðra lána fá skaða sinn aldrei bættann. Fjölskyldur eru tættar og fólk hefur látist. Það er dauðans alvara að fara fram með þeim hætti sem stjórnvöld og fjármálafyrirtæki gerðu. Við vöruðum við þessu og allt hefur ræst sem við spáðum fyrir að gerðist ef ekki væri farið í almennar aðgerðir strax. Nú reyna þeir að etja lántökum saman. Verðtryggðir gegn gengistryggðum. Það á að deila og drottna. Þetta er eitthvert það lágkúrulegasta græðgisstríð á hendur þegnum landins í gjörvallri sögu þess. Fólkið sem gat leyst þessi mál kaus að gera það ekki af því það vildi halda í illa fenginn ofsagróða, útblásið bankakerfi og áframhaldandi svikamillur.
Reyndu nú Einar að hjálpa til við að berja niður verðtrygginguna í stað þess að skemma fyrir öðrum. Láttu ekki etja þér á móti samlöndum þínum sem hafa ekkert sér til saka unnið annað en að kaupa bílskrjóð eða íbúð með tiltekinni gerð lána sem reyndust hluti af svikamillu. Lántaka gengistryggðra lána hafa þjáðst nóg síðustu tvö ár. Þeirra píslarganga hófst í mars 2008. Viltu að þeir sem reyndu að stela af okkur fái skaðabætur af því það tókst ekki?
Ef gengistrygging er felld niður og lántakar borga bara þessa vexti er það þá ekki miklu minni greiðslubyrði en þeir lögðu upp með?
Ég get ekki stutt mótmæli á þessum forsendum, því vandinn mun einfaldlega flytjast yfir á aðra í þjóðfélaginu. Greiðlsubyrði þeirra sem hafa verðtryggð lán er alveg út í hött og þar eru engar úrlausnir sjáanlegar. Þarf ekki að skoða vanda lántakenda og þar með vanda allra heimila í heildi sinni.
bestu kveðjur,
Einar
1. Í stað þess að fara á staðinn með tilkynninguna og fá kvittun fyrir móttöku, er þá ekki alveg eins gott að senda hana sem ábyrgðarbréf? Þannig hafa hótunarbréfin verið send til lántakenda sem ekki hafa getað staðið undir tilhæfulausum hækkunum afborgana vegna ólögmætra lánaskilmála.
2. Að því gefnu að lántaki eigi lögmæta endurkröfu á inneign sinni hjá lánveitanda sem myndast hefur vegna oftekinna greiðslna hingað til. Hvaða skilyrði þurfa að vera fyrir hendi svo hægt sé að setja kröfuna í innheimtuferli, t.d. hjá Intrum eða sambærilegum innheimtuaðilum og svo e.t.v. löginnheimtu í kjölfarið? Mér er spurn því ég hef litla reynslu af því nýfengna og óumbeðna hlutverki að vera kröfuhafi og því síður af lögformlegum fullnustuaðgerðum.
3. Nú hafa eflaust margir lántakendur sem ekki hafa getað staðið í fullum skilum með ofreiknaðar kröfur, verið skráðir á vanskilaskrá fyrir tilstilli lánveitenda. Hvaða leiðir eru færar til að fá slíka skráningu leiðrétta sé hún byggð á ólögmætum forsendum? Eru einhver viðurlög við því að skrá fólk ranglega sem vanskilamenn, önnur en almenn ákvæði laga um aðför að mannorði, og er hugsanlega um refsivert athæfi að ræða? Rétt er að benda á að sá sem er skráður á vanskilaskrá getur lent í allskonar óþægindum út af því, t.d. verið hafnað um skuldbreytingu eða önnur úrræði vegna ótengdra skuldbindinga og jafnvel verið hafnað um vinnu hjá fyrirtækum og stofnunum sem gera kröfu um óflekkaðar fjárreiður til umsækjenda sinna. Getur ekki verið að einhverjir sem hafa lent í slíku eigi nú rétt á skaðabótum?
Þessar spurningar eru e.t.v. ekki allar tímabærar, en munu að líkindum verða það áður en að endanlegu uppgjöri kemur. Því vildi ég koma þessu á framfæri og vona að sem flest sjónarmið verði höfð til hliðsjónar í umræðunni. Hagsmunasamtökum Heimilanna þakka ég þrotlausa baráttu fyrir réttlátum málstað almennings, sem hefur skilað talsvert meiri árangri en nokkuð sem komið hefur frá gagnslausri verkalýðshreyfingu, þó með undantekningum sé.
Fellum glæpagengin á þeirra eigin brögðum! Góðar stundir.