TIL HAMINGJU ÍSLENDINGAR
Fjármálastofnanirnar fengu gula spjaldið frá Héraðstdómi Reykjavíkur og nú rauða spjaldið frá dómurum Hæstaréttar. Fjármálafyrirtæki landsins hafa flest farið gróflega út af sínu spori undanfarin ár, sem bakhjarl heimila og fyrirtækja. Þær stofnanir landsins sem áttu að sjá til þess að vörur fjármálafyrirtækja væru boðlegar neytendum og löglegar brugðust algerlega hlutverki sínu. Nú hefur fjölskipaður Hæstiréttur úrskurðað í þremur fordæmisgefandi málum að fjölmargar fjármálavörur, sem hafa verið í boði fyrir neytendur og atvinnulíf undanfarin ár séu ólöglegar, þ.m.t. gengistrygging fjárskuldbindinga.
Verðbreytingarákvæði lána sem byggja á gengistryggingu stangast á við lög 38/2001 og nýtur hér með engrar réttarverndar. Þetta er kjarninn í niðurstöðu Hæstaréttar í þremur dómsmálum sem kveðið var úr hinn 16. júní 2010. Þessir dómar marka vatnaskil fyrir heimilin, fyrirtækin, fjármálalífið og réttarsögu landsins. Lán í erlendri mynt eru sem slík þó lögleg og því á eftir að skera úr um hvort ýmis meint "erlend lán" séu í raun gengistryggð krónulán.
Margir höfðu efast um að dómskerfið okkar hefði það sjálfstæði sem þyrfti til að dæma út frá málflutningi og lögunum og engu öðru. Margir óttuðust áhrifamátt fjármálaaðalsins og ríkisstjórnarinnar á dómskerfið. Niðurstaða Hæstiréttar og samhljóma dómar Héraðsdóms Reykjavíkur í þessum málum gefa mikla von og auka tiltrú á íslenskt réttarkerfi.
Birting þessara dóma 16. júní er eins og gjöf til þjóðarinnar í tilefni þjóðhátíðar. Gjöf réttlætis til þeirra tugþúsunda íslendinga (yfir 40 þúsund fjölskyldur) sem hafa þjáðst í yfir 2 ár frá því fjármálafyrirtæki og fjárfestar réðust kerfisbundið á gjaldmiðil landsins og fjárskuldbindingar varnarlausra heimila og fyrirtækja í von um stundargróða.
Þessi tímamóta mál er að finna á vef Hæstaréttar:
Nr.92/2010 SP-Fjármögnun hf. http://haestirettur.is/domar?nr=6715
Nr.153/2010 Lýsing hf. http://haestirettur.is/domar?nr=6714
Nr.317/2010 NBI http://haestirettur.is/domar?nr=6719
Í fyrri málunum var tekist á um hvort samningar voru lán eða leiga, erlend lán eða gengistryggð og hvort gengistrygging væri heimil. Niðurstaða Hæstaréttar er skír. Um er að ræða gengistryggða bílakaupsamninga í leigubúningi til blekkingar, þar sem miðað er annars vegar við gengistrygginu erlendra gjaldmiðla og hins vegar við breytilega LIBOR vexti með föstu vaxtaálagi. Lántakar eru sýknaðir af kröfum lánafyrirtækja á endurgreiðslu og uppgjöri á stökkbreyttum höfuðstólum lána. Fyrsti dómurinn snýr við niðurstöðu Héraðsdóms lántaka í vil. Annar og þriðji staðfesta niðurstöðu Héraðsdóms lántökum í vil. Þriðji dómurinn staðfestir niðurstöðu Héraðsdóms, sem tekur af vafa um að upphaflega lánsupphæðin skal standa ásamt umsömdum vöxtum, en gengistrygging er dæmd óheimil. Þar kemur einnig skírt fram að óheimilt sé að beita öðrum verðtryggingarákvæðum í staðinn í uppgjöri lánanna. Dómarnir ættu að hafa víðtækt fordæmisgildi bæði fyrir einstaklinga og fyrirtæki og taka bæði til bíla- og húsnæðislána.
Viðskiptaráðherra þótti ástæða til að tjá sig við fjölmiðla um ofangreind dómsmál áður en dómar féllu. Svo virtist sem ráðherra væri jafnvel að hóta Hæstarétti með tali um setningu bráðabirgðalaga til höfuðs dómsniðurstöðu félli hún lántakendum í vil. Telja má líklegt að allt tal um lagasetningu af þessu tagi gegn úrskurði Hæstaréttar sé afar vafasamt og staðfesti endanlega að ríkisstjórn landsins hugsi fyrst og fremst um ríkissjóð og svo fjármálakerfið á kostnað heimila og fyrirtækja.
Stjórn Hagsmunasamtaka heimilanna hvetur þingmenn og ráðherra til að virða niðurstöðu Hæstaréttar um gengistryggð lán og snúa sér tafarlaust að almennri leiðréttingu verðtryggðra lána heimilanna frá 1.1.2008 ásamt því að afgreiða frumvörp um: hópmálssókn, "lyklafrumvarp", greiðsluaðlögun einstaklinga, greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna, greiðsluaðlögun neytenda með tvær eignir, umboðsmann lántaka, fullnaðarfyrningu veðkrafna og rannsókn á fjárhagsstöðu heimilanna fyrir þingrof.
Stjórn Hagsmunasamtaka heimilanna
