Hafa misst trú á frumkvæði stjórnvalda
Hagsmunasamtök heimilanna (HH) vilja vara stjórnvöld við yfirvofandi greiðsluverkfalli borgaranna. Mikill fjöldi heimila hafa misst trú á að stjórnvöld muni hafa frumkvæði að leiðréttingu á yfir 20% hækkun verðtryggðra lána svo ekki sé minnst á gengistryggð lán. Staðan er grafalvarleg fyrir heimilin og atvinnulífið en hver aðilinn á fætur öðrum telur sig knúinn til að snúast til fjárhagslegrar nauðvarnar.
Hætta á kerfishruni
Hagsmunasamtök heimilanna hafa varað við þessari þróun mánuðum saman og reynt öll ráð til að sannfæra stjórnvöld og hagsmunaaðila um nauðsyn þess að ná sáttum milli lánastofnana og heimilanna. HH sér lítinn hag fyrir heimilin og atvinnulífið í þeim kerfishalla og hugsanlegu kerfishruni sem greiðslufall getur leitt af sér. Heimilin eru í fullkominni nauðvörn með slíkum aðgerðum en það er dapurlegt að til slíks þurfi að koma til að opna augu ráðamanna.
Sleggjudómar
Nokkrir menn sem gegna eða hafa gegnt ábyrgðastöðum innan ríkisvaldins hafa stigið fram á ritvöllinn og tjáð sig gegn þeim leiðréttingum sem HH og aðrir hafa mælst fyrir. Málflutningurinn hefur oft á tíðum lýst mikilli vanþekkingu og fordómum varðandi þann fjárhagslega veruleika sem almenningur glímir við. Nú síðast var ráðist að persónu og heiðri Gísla Tryggvasonar talsmanns neytenda vegna framlags hans til lausnar vandans. Oft er látið í það skína að vandamálið sé sök lántakenda og þeir eigi að taka ábyrgð á því. Gefið er í skyn að vandinn sé eyðsla um efni fram og nú þurfi að taka afleiðingunum. Slík einföldun á málinu er fjarri öllu sanni og sorglegt að hugsandi menn leyfi sér slíka sleggjudóma í opinberum málflutningi. Sérstaklega í ljósi þeirrar stöðutöku gegn gjaldmiðli þjóðarinnar sem föllnu bankarnir og eigendur þeirra stóðu fyrir. Svo ekki sé minnst á fjárglæfrastarfsemi á erlendri grundu og fölsun markaðsvirðis hlutafjár með falskri eftirspurn.
Dæmið lagt upp, lífeyrissjóðir gegn heimilunum
Af ummælum Gylfa Arnbjörnssonar formanns ASÍ í útvarpsþættinum Í vikulokin, má ráða að ein af fáum alvöru innheimtanlegum eignum fjármálastofnana liggi í lánum til heimilanna. Bönkunum var treyst fyrir fjármunum lífeyrissjóðanna og lífeyrissjóðirnir telja sig því vera að verja eignastöðu sína með því að verja eignastöðu bankanna (þ.m.t. ÍLS). Vegna tengsla verkalýðsfélaganna við lífeyrissjóðina hafa heimilin fengið verkalýðsforystuna upp á móti sér með stöku undantekningum (sjá stuðning við yfirlýsingu Verkalýðsfélags Akraness hér). Það virðist vera mat þessara manna að til þess að halda uppi eignastöðu lífeyrissjóðanna megi gera að engu vonir allt að 40 þúsund heimila, um fjárhagslega heilsu til framtíðar. Til þess að sömu einstaklingar, sem heimilin byggjast á, megi fá lífeyrir eftir 65 ára aldur, sé í lagi að kúga þá til að láta af hendi allt það sparifé sem bundið var í húsnæði auk allra tekna umfram nauðþurftir í tugi ára. Missi menn tekjur af einum eða öðrum ástæðum geta þeir ekki selt eignir og minnkað við sig heldur verða eignirnar seldar nauðungasölu og viðkomandi gerður gjaldþrota eða fer náðarsamlegast í svokallaða greiðsluaðlögun sem er bara annað form á gjaldþroti, þökk sé útvötnun Alþingis á því frumvarpi.
Hvort er þjóðhagslega hagkvæmara, eignaupptaka eða leiðrétting?
Spurningin er ekki hvort eitthvað af lánum heimilanna verða afskrifuð, heldur hversu mikið verður að afskrifa og hvernig. HH hafa ítrekað bent á að það er hagkvæmara fyrir lánastofnanir að leiðrétta höfuðstól og lækka vexti strax svo heimilin ráði við að greiða lánin og sjái sér jafnframt framtíð í áframhaldandi greiðslu afborgana. Traust til lánastofnana er nú í algjöru lágmarki og menn eru að missa af tækifæri til að endurvinna traust almennings með almennum aðgerðum. Afleiðingarnar af aðgerðarleysi ráðamanna og harðri afstöðu fjármálakerfisins geta orðið skelfilegar fyrir þjóðarbúið. Yfirmenn bankanna, verkalýðsleiðtogar og forstöðumenn lífeyrissjóða geta ekki skotið sér undan ábyrgð eða falið sig á bak við stjórnvöld. Þeir hafa haft greiðan aðgang að báðum þeim ríkisstjórnum sem gengnar eru og lausnir þeirra hafa snúist um að hneppa skuldara íbúðalána í fjárhagslega ánauð til æviloka, ellegar tapa aleigunni og fjárhagslegri æru.
Hagsmunasamtök heimilanna vilja enn og aftur hvetja ráðamenn til að horfast í augu við veruleikann, leiðrétta óréttlætið gagnvart lántakendum og sníða lánastofnanir í samræmi við orðinn hlut. Heimilin geta ekki staðið undir ofvöxnu fjármálakerfi sem var hannað fyrir allt annað hagrænt umhverfi en nú ríkir. Áform um að nota eignaupptöku heimila til að byggja upp eigið fé nýrra banka eru mikið feigðarflan og satt best að segja óhugnanlegur hugsunarháttur.
HH hafa ekki hvatt til greiðsluverkfalls
Hagsmunasamtök heimilanna hafa hingað til ekki hvatt til greiðsluverkfalls eins og það hefur verið nefnt og hefur gætt misskilnings þar að lútandi. Af skilaboðum félagsmanna má ráða að þeir sem hafa gripið til slíks úrræðis gera það nauðbeygðir. Það er þó ekki útilokað að HH efni til tímabundins greiðsluverkfalls til að sýna þeim samstöðu sem vegna gríðarlegra hækkana afborgana, geta ekki borgað eða sjá fjárhagslega stöðu heimilisins stefna í enn verri niðurlægingu haldi það áfram að reyna að standa í skilum. Þessi leið er rædd af fullri alvöru innan samtakanna nú þegar þetta er skrifað.
Stjórn Hagsmunasamtaka heimilanna
