Nefndasviðs Alþingis
Austurstræti 8-10
150 Reykjavík
Reykjavík, 1. mars 2009
Efni: Umsögn Hagsmunasamtök heimilanna um frumvarp til laga um aðför, nauðungarsölu og gjaldþrotaskipti (bætt staða skuldara), þskj. 554 - 322. mál.
Almennt:
Dómsmálaráðherra hefur lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum um aðför, nr. 90/1989, lögum um nauðungarsölu, nr. 90/1991, og lögum um gjalþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991.
Þó Hagsmunasamtök heimilanna vilji ekki draga úr mikilvægi þess að framlagðar breytingar á lögunum nái fram að ganga, telja samtökin ástæðu til þess hér að leggja áherslu á að frumvarpið leysir ekki vanda allra heimila í landinu. Samtökin vilja því einnig minna á kröfugerð sína um aðgerðir vegna efnahagskreppunnar og hruns fjármálakerfisins.
Hagsmunasamtök heimilanna leggja áherslu á að bráðaaðgerðir stjórnvalda vegna efnahagskreppunnar feli í sér eftirfarandi:
1. Almennar leiðréttingar á gengis- og verðtryggðum lánum heimilanna
2. Afnám verðtryggingar
3. Jöfnun áhættu milli lánveitenda og lántakenda
4. Að veð takmarkist við þá eign sem sett er að veði
5. Samfélagslega ábyrgð lánveitenda
Kröfur samtakanna um bráðaaðgerðir vegna stöðu heimilanna í landinu eru:
Aðgerð #1: Tafarlaus tímabundin stöðvun fjárnáma og nauðungaruppboða heimila
Lýsing: Að lög verði sett sem komi tímabundið í veg fyrir fjárnám og nauðungaruppboð íbúðarhúsnæðis til 1. nóvember 2009, á meðan unnið er í að útfæra aðrar aðgerðir fyrir heimilin í landinu. (innifalið í frumvarpi því sem umsögnin fjallar um)
Aðgerð #2: Leiðrétting á gengistryggðum íbúðalánum (framkvæmt samtímis aðgerð #3)
Lýsing: Boðið verði upp á að gengistryggð íbúðalán verði umreiknuð sem verðtryggð krónulán frá lántökudegi hvers lántakanda.
Aðgerð #3: Leiðrétting á verðtryggðum íbúðarlánum (framkvæmt samtímis aðgerð #2)
Lýsing: Verðbótaþáttur, frá og með 1. janúar 2008, takmarkist við efri mörk verðbólgumarkmiðs Seðlabanka Íslands, eða að hámarki 4%.Aðgerð þessi verði fyrsta skrefið sem stigið verður til afnáms verðtryggingar.
Aðgerð #4: Frumvarp til laga um greiðsluaðlögun og framkvæmd þeirra
Lýsing: Vísað er til umsagnar samtakanna, dags. 12. febrúar 2009, um frumvarp til laga um greiðsluaðlögun nr. 281.
Ávinningur af agðerðum þessum:
- Fjöldagjaldþrotum heimilanna og stórfelldum landflótta er afstýrt
- Unnið er gegn frekara hruni efnahagskerfisins
- Jákvæð áhrif á stærðar- og rekstrarhagkvæmni þjóðarbúsins
- Líkurnar á að hjól atvinnulífsins og hagkerfisins haldi áfram að snúast aukast, þar sem fólk mun hafa ráðstöfunartekjur til annarra útgjalda en afborgana af íbúðum
- Þjóðarsátt skapast um vanda heimilanna vegna efnahagskreppunnar
- Traust almennings í garð stjórnvalda og fjármálastofnanna eflist á ný
Breytingatillögur á frumvarpi til laga. Þskj. 554 – 332. mál:
Í 3. gr. er gert ráð fyrir að fresta „fram yfir 31. ágúst töku ákvörðunar um byrjun uppboðs eða ráðstöfun eignar á almennum markaði“. Ofangreind dagsetning er ekki heppileg og væri betra að miða við 31. október. Helstu rökin fyrir því að frestunin vari lengur eru að ef sú staða kemur upp að þá þurfi að framlengja frestunina að Alþingi er þá enn í sumarfríi. Ef fresturinn er framlengdur til 31. október gefist haustþingi færi á að fjalla um málið og endurmeta stöðuna í þjóðfélaginu áður en fresturinn rennur út.
Í 3. gr. segir ennfremur „Verði nauðungarsölu frestað samkvæmt því sem segir í 1. mgr. skulu kröfur, sem trygging er fyrir í viðkomandi eign og tilheyra ríkinu eða stofnun eða fjármálafyrirtæki í eigu þess, aðeins bera þá vexti fram til 1. september 2009 sem þær hefðu ella borið ef ekki hefði komið til vanskila á þeim“. Þessu ákvæði þarf að breyta á grundvelli jafnræðisreglu þannig að það nái einnig til krafna annarra fyrirtækja en ríkisfyrirtækja.
Í 4. gr. segir „Slíka fresti má ekki veita til lengri tíma en samtals eins mánaðar nema skuldari sé einstaklingur sem ekki stundar atvinnurekstur, en fresturinn má þá lengstur verða samtals þrír mánuðir“. Með þessu ákvæði er einstaklingum mismunað á grundvelli þess hvernig þeir afla tekna og ekki finnast nein haldbær rök fyrir slíkri mismunum. Margir einstaklingar hafa ekki aðrar leiðir til tekjuöflunar en að standa í sjálfstæðum atvinnurekstri. Þar má t.d. nefna listamenn, sérfræðinga í ýmis konar ráðgjöf, bændur og fleiri. Það er skiljanlegt að löggjafinn vilji koma í veg fyrir að fresta megi greiðslu vörsluskatta og þó svo að önnur lög gildi um vörsluskatta mætti hér þó frekar tilgreina að frestunin nái ekki yfir slíkar skuldir, frekar en að útiloka alfarið alla sem stunda atvinnurekstur í eigin nafni.
Í 5. gr. segir: „Sá fyrningarfrestur er tvö ár, en sé fyrningu slitið innan hans fer um fyrningarfrest upp frá því eftir almennum reglum“. Það er í sjálfu sér jákvætt að fyrningarfrestur sé styttur í 2 ár og má ætla að markmiðið með þessari lagabreytingu sé að bæta stöðu skuldara við gjaldþrotaskipti. Hins virðist er breyting þessi ekki til bóta fyrir skuldara nema tryggt sé að kröfuhafi geti ekki slitið fyrningu jafn auðveldlega og áður skv. 14. – 19. gr. laga nr. 150/2007. Það má því ætla að ef frumvarpið nær fram að ganga óbreytt verði það til þess að kröfuhafar gangi enn harðar fram enn áður og dómsmál muni hefjast fyrr. Samtökin leggja því til að slit fyrningar verði takmörkum háð og komið í veg fyrir að hægt sé að endurvekja kröfur endalaust. Samfara styttingu fyrningarfrests verða því að koma til strangar reglur eða lög um slit fyrningar og endurnýjun fyrningarfrestsins. Þær reglur verði að skera úr um hvers kyns kröfur verði óheimilt að endurvekja að gjaldþrotaskiptum loknum, t.d. íbúðalán.
Í 6. gr. segir: „Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. 87. gr. getur skiptastjóri með samþykki veðhafa heimilað skuldara að búa áfram í húsnæði í eigu búsins í allt að tólf mánuði. Fyrir þau afnot skal hann greiða leigu sem nemur a.m.k. þeim kostnaði sem er af eigninni, en það sem umfram er gengur til greiðslu krafna sem tryggðar eru með veði í eigninni. Heimild þessi fellur niður 1. mars 2010, en ákvörðun sem skiptastjóri hefur tekið fyrir þann dag stendur til loka þess tíma sem ákveðinn var“. Það er óraunhæft að miða húsaleigu við ,,kostnað sem er af eigninni“, nema sá kostnaður sé skilgreindur mjög þröngt, s.s. við opinber gjöld og tryggingar, því ætla má að viðkomandi hafi misst heimili sitt vegna þess að hann hafði ekki tök á að greiða þann kostnað „sem er af eigninni“. Réttara væri að miða fjárhæð húsaleigu við það sem almennt tíðkast á leigumarkaði hverju sinni, en einnig er vert að hafa greiðslugetu leigutaka í huga. Að auki hlýtur að teljast líklegt að kröfuhafi reyni frekar samningaleiðina við úrlausn mála, liggi fyrir að eingöngu sé hægt að búast við markaðsverði fyrir leigu húsnæðis í kjölfar nauðungarsölu. Að lokum er lagt til að ekki sé gert ráð fyrir að skiptastjóri þurfi samþykki veðhafa til að heimila skuldara að búa áfram í húsnæðinu en komi upp ágreiningur um leiguna og/eða fjárhæð húsaleigu geti skiptastjóri eða skuldari skotið málinu til dómara.
Virðingarfyllst,
f.h. Hagsmunasamtaka heimilanna ,
________________________________
Þórður B. Sigurðson, varaformaður
Ólafur Garðarsson
Marinó G. Njálsson
