Unnið úr skýrslu Sveins Óskars Sigurðssonar um Nauðungarsölur á Íslandi og öðrum gögnum. Skýrsluna í heild má lesa hér.

1. Punktur:

Með lögum nr. 92/1989 um framkvæmdavald ríkisins í héraði voru (lagt fram 9. desember 1988 og varð að lögum 19. maí 1989 (5 mán síðar)) afnumdar heimildir í lögum til sýslumanna að bæði rannsaka og dæma í máli sem þeir rannsaka sjálfir. Íslendingar eru aðilar að Evrópuráðinu og hafa skuldbundið sig að fylgja sáttmála þess um verndun mannréttinda og mannfrelsis, en þar segir m.a. að leiki vafi á um réttindi þegns og skyldur eða hann er borinn sökum um refsivert athæfi, skuli mál hans útkljáð af óháðum dómstóli.

Þann 22. febrúar síðastliðinn skrifaði Ásgeir Daníelsson, forstöðumaður rannsóknar- og spádeildar hagfræðisviðs Seðlabanka Íslands, greinina Verðtrygging, vextir og peningamálastefna Seðlabankans. Þar svarar hann grein minni Verðtryggð lán eru með hærri vexti frá 16. febrúar.  Þar kallar hann óbeint eftir því að ég skýri út hví verðtryggð lán ættu að vera með hærri vöxtum. Mér er ljúft og skylt að svara Ásgeiri og þeim athugasemdum sem hann setur fram.

Til að geta útskýrt hví raunvextir verðtryggðra lána ættu að vera og eru hærri, eins og framkvæmd verðtryggingar er í dag, er raunar hægt að taka nokkra hluta úr pistli Ásgeirs og svara þeim sérstaklega. Af þeim svörum er svo hægt að byggja upp grundvallarútskýringu þess hví raunvextir verðtryggðra lána ættu að jafnaði að vera og eru hærri en óverðtryggðra. Það verður gert í hluta tvö. Fyrst verður þó að útskýra stuttlega mikilvægan mun á milli óvissu (e. uncertainty) og áhættu (e. risk) og átta sig á því hvernig verðtrygging eyðir ekki aðeins áhættu um raunvexti heldur óvissu um raunvexti og ríflega það.

Í þessum hluta verður aðeins bent á þá staðreynd að „tilgangurinn með verðtryggingu er að útiloka áhættu vegna verðbólgu í samningi“ og enn fremur að þeim tilgangi er ekki fullnægt með verðtryggingu sem byggist á vísitölu neysluverðs, líkt og á Íslandi.

Í umfjölluninni hér á eftir verður gengið út frá því að engin vandamál séu varðandi mælingu á verðbólgu, þ.e. virðisrýrnun gjaldmiðilsins, líkt og í fyrri hlutanum er bent á að hækki raunvexti lána. Slík forsenda er vitanlega empíriskt fráleit en jafnvel þótt hún eigi við er sýnt fram á að Fisher kenningin á ekki endilega alltaf við; það skiptir m.ö.o. máli hvernig verðtrygging er framkvæmd.